Forum USS Phoenix

Tak, kontynuacja ;):
https://muzeum.startrek.pl/forum/index.php?action=vthread&forum=5&topic=2712&page=0
http://trek.pl/forum/topic/fundusz-fundament-fundacja/page/2/

Recap pierwszego sezonu serialowej Fundacji (Foundation):
https://www.youtube.com/watch?v=oJHSdu3TZ5s

Recenzje serialowej Fundacji z NaEkranie (częściowo za Drixem):
- s1
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinki-1-2-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinek-3-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinek-4-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinki-5-6-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinki-7-8-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-1-odcinki-9-10-final-sezonu

- s2
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-2-odcinki-1-3-recenzja
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-2-odcinki-4-5-recenzja

Tymczasem "Esensja" też się wzięła za omawianie Fundacji odcinek po odcinku. Póki co - ep. 1:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34121

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34125

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34145

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 4:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34154

Oglądałem pierwszy sezon Fundacji i dałem sobie spokój z serialem. To nie jest Asimov. Oczywiście jego dzieła, a przede wszystkim Fundacja, jest trudna do ekranizacji. W końcu w Fundacja działania ludzi niewiele znaczą i są jedynie statystyką, co widać w nowelce o Belu Riosie. U Asimova nic nie jest dziełem przypadku, wszystko zostało zaplanowane i przewidziane. Serial nie tylko pozmieniał kolor skóry i płeć bohaterów, ale przede wszystkim nie rozumie idei psychohistorii. Dobrze to widać po procesie Seldona. W serialu wyrok był w dużym stopniu powodowany katastrofą windy kosmicznej.  W Fundacji żadnego przypadku nie było:
"– Drogi chłopcze, w przedsięwzięciach takich jak to poczynania innych osób są naginane do naszych potrzeb. Czyż nie mówiłem ci już, że cechy charakteru Chena stały się przedmiotem badań tak dokładnych, że podobnych nie prowadzono nad żadnym człowiekiem w dziejach ludzkości? Proces mógł się rozpocząć dopiero wtedy, kiedy nadszedł po temu odpowiedni czas i powstały okoliczności, w których mógł się zakończyć zgodnie z naszą wolą.

– Ale czy mogliście zaplanować...

– ...zesłanie na Terminusa? A dlaczego nie? – Matematyk nacisnął jakiś punkt na swoim biurku i część ściany za jego plecami rozsunęła się. Nikt poza Seldonem nie mógł tego zrobić, gdyż zamontowany pod blatem skaner reagował na jego linie papilarne. – Znajdziesz tam różne mikrofilmy – powiedział, wskazując skrytkę. – Weź oznaczony literą ,,T".

Gaal spełnił posłusznie polecenie Seldona i czekał. Tymczasem Seldon umieścił mikrofilm w projektorze i wręczył Gaalowi okulary. Ten dostosował je do swego wzroku i patrzył na mikrofilm przesuwający się przed jego oczami.

– Ależ... – zaczął.

– Co cię tak dziwi? – spytał Seldon.

– Czyżbyście już od dwóch lat przygotowywali się do opuszczenia Trantora?

– Od dwóch i pół. Oczywiście nie mieliśmy pewności, czy Chen wybierze właśnie Terminusa, ale mieliśmy taką nadzieję i postępowaliśmy zgodnie z tym założeniem...

– Ale dlaczego? Jeśli to pan zaaranżował wygnanie, to dlaczego pan to zrobił? Czy nie lepiej byłoby pracować tu, na Trantorze?

– No cóż, są pewne powody. Pracując na Terminusie, otrzymamy pomoc rządu, nie budząc jednocześnie obaw, że kiedykolwiek staniemy się zagrożeniem dla bezpieczeństwa Imperium.

– Ale przecież pan wzbudził te obawy celowo, żeby sprowokować wygnanie. Wciąż nie rozumiem.
– Dwadzieścia tysięcy rodzin nie udałoby się być może na koniec Galaktyki z własnej i nieprzymuszonej woli.

– Ale dlaczego mają się tam udać? – spytał Gaal i zawahał się. – Czy nie mogę się tego dowiedzieć?

– Jeszcze nie teraz – odparł Seldon. – Na razie wystarczy, że wiesz, iż na Terminusie powstanie stacja badawcza, w której znajdą schronienie naukowcy. Inna, podobna stacja zostanie założona na drugim końcu Galaktyki, powiedzmy – uśmiechnął się – na Gwiezdnym Krańcu. A co do reszty, niedługo umrę i zobaczysz więcej niż ja... Nie, nie, słowa pocieszenia są zbyteczne. Lekarze twierdzą, że nie zostało mi więcej niż rok, dwa. Ale do tego czasu zdążę osiągnąć swój cel życiowy. Czy można marzyć o lepszym końcu?

– A po pańskiej śmierci?

– No cóż, znajdą się następcy... może nawet ty. Oni doprowadzą Plan do końca i w odpowiednim czasie, w odpowiedni sposób, wywołają powstanie na Anakreonie. Potem wypadki mogą się rozwijać bez naszego udziału".

U Asimova zniszczenie windy kosmicznej było efektem dekadencji - imperium trwało i wydawało się być silne, ale w rzeczywistości było bliskie upadku i wewnętrznie degenerowało się. W  końcu Asimov mocno ściągał z Gibbona
Wreszcie proza Asimova jest bardzo ateistyczna. Religie dawno umarły - no może religią stworzoną przez ludzi z Terminusa - ta jednak służyła jedynie zwiększanie wpływów Fundacji. Tymczasem w serialu religijność jest obecna

Cytat: rs w 28 Sie 2023, 14:46Oglądałem pierwszy sezon Fundacji i dałem sobie spokój z serialem. To nie jest Asimov.

Tzn. w pilocie jeszcze sporo z Asimova zostało (mimo wspomnianych zmian). Potem - tak - zaczynają się schody, i to na tyle strome, że związek z powieściami Asimova jest symboliczny, i pomijalny w sumie.

Charles Elkins

Isaac Asimov's FOUNDATION Novels: Historical Materialism Distorted into Cyclical Psycho-History
Among SF series, surely none has enjoyed such spectacular popularity as Isaac Asimov's FOUNDATION stories. Asimov has been awarded a Hugo "for the best all time science fiction series," and many SF aficionados describe their first encounter with Asimov's novels in religious terms. Alva Rogers' response is typical: the FOUNDATION stories, he says, "are some of the greatest science fiction ever written, with a Sense of Wonder in the underlying concept that is truly out of this world."1 Moreover, despite some genuine questions which serious SF critics, such as Damon Knight, have raised with regard to the underlying concept of THE FOUNDATION TRILOGY, it continues to go through printing after printing.

1. It is difficult to put one's fingeron precisely what element or elements so fascinate readers. From just about any formal perspective, THE FOUNDATION TRILOGY the foundation trilogy is seriously flawed. The characters are undifferentiated and one-dimensional. Stylistically, the novels are disasters, and Asimov's ear for dialogue is simply atrocious. The characters speak with a monotonous rhythm and impoverished vocabulary characteristic of American teenagers' popular reading in the Forties and Fifties; the few exceptions are no better—e.g. the Mule, who, in the disguise of the Clown, speaks a pseudo-archaic courtly dialect, or Lord Darwin, who speaks like Elmer Fudd, or the archetypal Jewish Mother who can say, "So shut your mouth, Pappa. Into you anybody could bump."2 The distinctive vocabulary traits are as a rule ludicrous: God! is replaced by Galaxy!, and when a character really wants to express his disgust or anger, he cries, "Son-of-a-Spacer!" or "I don't care an electron!" (§1:5:1). To describe the characters' annoyance, arrogance, or bitterness, Asimov uses again and again one favorite adjective and adverb, sardonic(ally): "Sutt's eyes gleamed sardonically" (§1:5:1); "Mallow stared him down sardonically" (§1:5:4); "Riose looked sardonic" (§2:5); "[Devers] stared at the two with sardonic belligerence" (§2:5)"'What; 's wrong, trader?' he asked sardonically" (§2:7); "The smooth lines of Pritcher's dark face twitched sardonically" (§3:2); "But Anthor's eyes opened, quite suddenly, and fixed themselves sardonically on Munn's countenance" (§3:20). Evidently, all people in all time periods will be sardonic. In the 12,000th year after the founding of the First Galactic Empire, characters still use terms drawn from the "western"—e.g. "lynching party" (§2:7)—and slogans imported from the political slang of our times—e.g. "lickspittle clique of appeasers out of City Hall" (§1:3:2).

Nor is this merely a question of literary niceties. If language is both a symbolic screen through which we filter reality and an instrument by which we explore and change reality, then Asimov's style is totally inappropriate. He has imported a watered-down idiom of his time—the banal, pseudo-factual style of the mass-circulation magazines—into a world twelve thousand years into the future, with no change at all! The consciousness of his characters, as it is objectified in speech, shows absolutely no historical development and hence fails to evoke in the reader any feeling for the future universe they inhabit.

The "Foundation" novels also fail by Asimov's own definition of what he calls "social science fiction." In an essay written shortly after their publication, Asimov defined it as "that branch of literature which is concerned with the impact of scientific advance upon human beings."3 In another essay, entitled "When Aristotle Fails, Try Science Fiction," Asimov argued that SF "deals with the possible advances in science and with the potential changes—even those damned eternal verities—these may bring about in society."4 These precepts do not square with his novels. There is no indication in the FOUNDATION stories that scientific advances—e.g. traveling faster than light, developing atomic technology, predicting and controlling human events, controlling minds, etc.—have any effect on people. Man remains essentially the same; the springs of human action are unchanged.

This conflict between Asimov's precepts and practice is a consequence of contradictory notions he holds about the nature of historical change. Despite his contention that SF deals with change, and moreover that "scientific-economic change is master and political change is the servant" so that "technological changes lie at the root of political change"5—Asimov does not believe in significant change. More precisely, he does not believe that scientific advances will entail any changes in men's mutual relationships: "Hate, love, fear, suspicion, passion, hunger, lust ... these will not change while mankind remains"; history repeats itself (in large outline at least) "with surprising specificity."6 Citing Toynbee's cyclical theory of history as a basis for social theorizing and extrapolating from it into the future—a procedure which Toynbee explicitly rejected7—Asimov creates a future political structure modeled on the Roman and British empires. "In telling future history," he relates, "I always felt it wisest to be guided by past history. This was true of the 'Foundation' series too."8
That past history should serve as a guide for future history is a dubious assumption at best. It certainly undercuts any notion of significant change. Moreover, it is a fetter on the imaginative possibilities of the speculative novel. Instead of events growing out of the inner logic and premises of the narrative situation, the plot and characters are forced to conform to a predetermined template. Thus, not only is the concept itself questionable, but its use as a structuring and thematic device leads one to suspect a deficiency in imaginative vision. As a guiding framework for SF, it has as a rule disastrous consequences. Damon Knight rightly argues that it is not SF, "any more than the well known western with rayguns instead of sixshooters.... It's of the essence of speculative fiction that an original problem be set up which the author is obliged to work out for himself; if the problem is an old one, and he has only to look the answers up in a book, there's very little fun in it for anybody; moreover, the answers are certain to be wrong."9

2. Considering these problems,then, to what can one attribute the extraordinary success of THE FOUNDATION TRILOGY? I would suggest that the "Sense of Wonder in the underlying concept" which so captivates readers is a concept of history which is, in its grand sweep, similar to one of the main ingredients of Marxism—historical materialism—which had captured and is capturing the imagination of millions (although Asimov's use of it, as I shall argue, is a crude caricature of this concept, a simplistic distortion similar to other varieties of "vulgar" Marxism of the period when the "Foundation" stories were being written). The perspective of historical materialism entails the assertion of overriding historical laws. In its cruder versions, it involves the old puzzle of historical inevitability (predestination) versus free will, which itself flows out of the often unsuccessful yet desperately necessary, and therefore always repeated, struggles of men to control their personal futures and the future of their societies. Consider this discussion of freedom versus necessity between the old, powerless patrician, Ducem Barr, who understands the implications of Seldon's Plan, and the eager, ambitious and headstrong General of the Galactic Empire, Bel Riose:

[Barr] Without pretending to predict the actions of individual humans, it [Seldon's Plan] formulated definite laws capable of mathematical analysis and extrapolation to govern and predict the mass action of human groups....

[Riose] You are trying to say that I am a silly robot following a predetermined course of destruction.

[Barr] No, I have already said that the science had nothing to do with individual actions. It is the vaster background that has been foreseen.

[Riose] Then we stand clasped tightly in the forcing hand of the Goddess of Historical Necessity.

[Barr] Of Psycho-Historical Necessity.

[Riose] And if I exercise my prerogative of freewill? If I choose to attack next year, or not to attack at all? How pliable is the Goddess? How resourceful?

[Barr) Do whatever you wish in your fullest exercise of freewill. You will still lose.

[Riose) Because of Hari Seldon's dead hand?

[Barr] Because of the dead hand of the mathematics of human behavior that can neither be stopped, swerved, nor delayed. (§2:3)

The logic of history is equated with the logic of the natural sciences. Bayta, the woman who eventually thwarts the Mule's efforts to locate the Second Foundation, says, "The laws of history are as absolute as the laws of physics, and if the probabilities of error are greater, it is only because history does not deal with as many humans as physics does atoms, so that individual variations count for more" (§2:11). From the Encyclopedia Galactica, one learns that Seldon's Plan can be reduced to "The synthesis of the calculus of n-variables and of n-dimensional geometry" (§3:8). Using incredibly complex mathematics, Seldon's Plan predicts the fall of the decadent First Galactic Empire (read Roman Empire), the rise of the Traders and Merchant Princes (read bourgeoisie and nationalism), the growth of the First Foundation (read postindustrial, bureaucratic-technological society), its interaction with the long hidden Second Foundation and the eventual creation of the Second Galactic Empire, a civilization based on "mental science" (read Asimov's utopian vision?).

It's a fascinating concept. Moreover, at least on a superficial level, the conceptual parallels with classical Marxism are clear. Donald Wollheim, despite his crude caricature of Marxism, is correct in his "conjecture that Asimov took the basic premise of Marx and Engels, said to himself that there was a point there [i.e. in Marxism]—that the movements of human mass must be subject to the laws of motion and interaction, and that a science could be developed based upon mathematics and utilizing all the known data..."10 Is not Seldon's discovery precisely that which Marxists claim to have made? In his speech at Marx's funeral, Frederick Engels asserted that "just as Darwin discovered the law of evolution in organic nature, so Marx discovered the law of evolution in human history.... Marx also discovered the special law of motion governing the present day capitalist method of production and the bourgeois society that this method of production has created."11 Similarly, just as Seldon concentrates not on the individual but the masses, so—as Lenin says—"historical materialism made it possible for the first time to study with scientific accuracy the social conditions of the life of the masses and the changes in these conditions.... Marxism indicated the way to one all-embracing and comprehensive study of the processes of the rise, development, and decline of socio-economic systems.... Marx drew attention and indicated the way to a scientific study of history as a simple process which, with all its immense variety and contradictions, is governed by definite laws."12

It is this concept, that history has "definite laws" which cannot only be made intelligible but can give insight into the course of future historical events, which so intrigues both the readers of the FOUNDATION novels and those who study Marxism. Moreover, whether embodied in Seldon's Plan or the concept of historical materialism, this idea is the very stuff of drama, for it inevitably raises the question of human free will versus historical determinism, a problem fraught with dramatic tension from Sophocles' Oedipus Rex through the present.

In the 1930's, the mechanistic conception of Marxism was founded on such works as Plekhanov's The Role of the Individual in History (1898), Kautsky's The Class Struggle (1910), Bukharin's Historical Materialism (1921), and Stalin's Leninism (1924). Bukharin, for example, asserted that "society and its evolution are as much subject to natural law as is everything else in this universe... Socialism will come inevitably because it is inevitable that men, definite classes of men, will stand for its realization, and they will do so under circumstances that will make their victory certain."13 It was precisely this crude conception of historical inevitability culminating in Stalin's widely propagated writings, that dominated the thinking of a large majority of American radicals and concerned social activists throughout the Thirties and into the Fifties, in and out of the Communist Party. (Much of Marx's and Engels' writing was still untranslated; the German Marxists' and Antonio Gramsci's works were unknown; most George Lukács' essays were unavailable. What Marxist theory Americans received was basically what was filtered through the USSR under Stalin.) Obviously, this was an interpretation of history containing built-in contradictions and producing psychological as well as political tensions. On the one hand, it created an impression that there was an inevitability to history which would run its course without any need for action. On the other hand, it encouraged a feeling that intense activity was necessary to bring about the fulfillment of the inevitable end.

This dilemma—given a predetermined outcome, to act or not to act—is exactly what Asimov's characters experience. It generates the dramatic tension in his novels. If Seldon's Plan is correct, the correct interpretation of history, what actions should the characters take when faced with the necessity of making crucial decisions? The hero of the First Foundation, Salvor Hardin, decides to wait until the "crisis" itself (an attack by another planet) limits his choice to one and only one course of action. He argues that

the future isn't nebulous. It's been calculated out by Seldon and charted. Each successive crisis in our history is mapped and each depends in a measure on the successful conclusion of the ones previous.... at each crisis our freedom of action would become circumscribed to the point where only one course of action was possible.... as long as more than one course of action is possible, the crisis has not been reached. We must let things drift so long as they possibly can.... (§1:3:2)

Hardin is content to follow the logic of Seldon's Plan; he will do "one hundred percent of nothing." By contrast, other characters, such as Bel Riose and Dr. Darell, resist the implications of the Plan and of historical inevitability: "he (Darell) knew that he could live only by fighting that vague and fearful enemy that deprived him of the dignity of manhood by controlling his destiny; that made life a miserable struggle against a foreordained end; that made all the universe a hateful and deadly chess game" (§3:14). Ultimately, resistance is futile; all actions merely confirm the inevitability of Seldon's Plan.

The engrossment, the "Sense of Wonder" evoked by the FOUNDATION TRILOGY, lies in the readers' discovery of this fact. Over and over again the question is raised (by the characters and the readers): is Seldon's Plan still operational? Has the Mule's interference negated the Plan? And time and again, just as Oedipus and Sophocles' audience come to understand the power of Apollo over man's destiny, Asimov's characters and readers come to comprehend the full implications of "Psycho-Historical Necessity." This understanding evokes a mixture of futility and awe.

Wollheim is on the right track in pointing out the probable Marxian "influence" on Asimov. Asimov must have been aware of Soviet Marxism: his parents immigrated from Russia in 1923, six years after the October Revolution. Moreover, 1939, the year Asimov began writing his future history, was the year of the Soviet-Nazi Pact, and he has recalled how he was caught up in the events unfolding in Europe.14 Further, if Asimov was at all aware of the all-pervading political and intellectual milieu of the New Deal decade, he would have been exposed to the clamorous controversies between the Left and the Right as well as within the Left of the time (e.g. the passionate debates generated by the disillusionment of many prominent intellectuals with the Stalinist brand of Marxism and the American Communist Party's submission to the Soviet dogma).15 While Asimov does not mention any involvement in radical politics, Sam Moskowitz credits him with helping to found the Futurian Science Literary Society in 1938, a society which James Blish says "was formed exclusively for those who were either actual members of the Communist Party or espoused the Party's policies." The members "did endorse the Marxist view of change, or whatever version of it the American CP was wedded to at the time."16 To what degree Asimov was acquainted with Marxism at first hand is not of great import. He was certainly aware both of some of its slogans and of its power to arouse allegiance among intellectuals and crucially alter the tempo of world history.

3. However, awareness is one thing,understanding another. What Asimov accepted as the "underlying concept" of the FOUNDATION TRILOGY is the vulgar, mechanical, debased version of Marxism promulgated in the Thirties—and still accepted by many today. Indeed he takes this brand of Marxism to its logical end; human actions and the history they create become as predictable as physical events in nature. Furthermore, just as those scientific elites in our world who comprehend nature's laws manipulate nature to their advantage, so too the guardians and the First Speaker, who alone understand Seldon's Plan, manipulate individuals and control the course of history. "Psycho-history is," as Wollheim quaintly puts it, "the science that Marxism never became"17 (a point to which I will return in the final section). With the proviso that neither Wollheim nor Asimov has understood Marxism, and that one should substitute "mechanical pseudo-Marxism" for their mentions of it, it is precisely this treatment of history as a "science" above men, which accounts for the FOUNDATION TRILOGY's ideological fascination and evocativeness as well as for its ultimate intellectual and artistic bankruptcy.

Reading the FOUNDATION novels, one experiences an overriding sense of the inevitable, of a pervading fatalism. Everything in the universe is predetermined. Unable to change the pre-ordained course of events, man becomes, instead of the agent of history, an object, a "pawn" (using Asimov's chess metaphor)18 in the grip of historical necessity—i.e. of the actualization of Hari Seldon's calculations.

Except for the Mule, a non-human, only those who understand Seldon's Plan—the First Speaker and the twelve guardians—are free. They, the elite, are the only ones free to determine history, to make certain that Seldon's Plan is realized; so that in 600 years the Second Foundation produces an elite group of psychologists "ready to assume leadership" and create the Second Galactic Empire. The ignorant masses (those with whom Seldon's mathematics is supposed to deal) would resent "a ruling class of psychologists" because "only an insignificant minority ... are inherently able to lead Man through the greater involvement of Mental Science" (§3:8). Hence, it is absolutely imperative that the Plan be kept secret. No psychologist is permitted on the First Foundation. Seldon "worked with mobs, populations of whole planets, and only blind mobs who do not possess any foreknowledge of the results of their actions.... Interference due to foresight would have knocked the Plan out of kilter" (§1:3:2). Throughout the FOUNDATION TRILOGY, the masses are held in supreme contempt. They are described as "the fanatic hordes," "the featureless ... mob"; their primary quality seems to be "incoherence" (§2:14). The masses must be governed by a higher authority; they are not fit to rule themselves. This is the First Speaker's job: "For twenty-five years, he, and his administration, had been trying to force a Galaxy of stubborn and stupid human beings back to the path—It was a terrible task" (§3:8).

The sense of fatality and futility evoked in the "Foundation" novels is a consequence of the reader's recognition that not only will Seldon's Plan remain hidden but even those who preserve it are almost overwhelmed by its complexity. A few will be free; the rest will be under the thumb of those who can understand the Plan.

The First Speaker (and clearly Asimov himself, along with many other SF writers such as Robert Heinlein) envisions a society organized not according to the principles of equality but according to a hierarchy of merit. It is a society similar to the one urged by Saint-Simon, the French utopian thinker; he also argued for a society governed by savants (mathematicians, chemists, engineers, painters, writers, etc.), who would form a Council of Newton and, because they were men of genius, would have the right to determine human destiny.19 In the FOUNDATION TRILOGY, the masses merely follow. Unable either to discover or comprehend the Plan's "synthesis of the calculus of n-variables and n-dimensional geometry," the great majority of mankind is at the mercy of complex forces which they can neither understand nor control, and surrender their freedom to a techno-bureaucratic elite. Asimov thus expresses a modern version of Saint-Simon's ideology of the expert, making for the rule by such an elite.

The realization that Seldon's Plan and the Second Foundation will remain a mystery and that the Second Galactic Empire will come to pass despite the actions of the great mass of humanity, gives Asimov's FOUNDATION TRILOGY its aura of fatalism. Que sera, sera. It seems to me that this attitude is one of the major reasons for the endurance of the FOUNDATION novels, just as it is one of the fascinations inherent in a crude reading of Marxism. In many ways, fatalism is an attractive way of coming to terms with one's world. It implies and evokes a certain passivity. It is, in essence, a frame of adjustment which cautions man to submit to the inevitable. At its worst, this attitude encourages a slavish submission to circumstances. At its best, fatalism and its assumptions have been the basis for the tragic hero's confrontation with Fate and his sublime but ultimately futile struggle to control and overcome it. But Asimov's characters are not tragic heroes. They are nondescript pawns, unable to take their destiny into their own hands. There is no fear or pity to evoke a tragic catharsis. Instead there is complacency. The Foundation Trilogy ends on a note of one-upmanship. After all that has happened, history is still on its course and Hari Seldon wins again.

. Thus, the similarities of the underlying concept of the FOUNDATION novels with even a vulgar Marxist version of historical materialism sheds some new light on their fascination and staying power. However, one must also conclude that Asimov's failure to grasp the complexities of historical materialism and the humanistic emphasis of Marxism constitutes their major intellectual and artistic deficiency. This needs to be emphasized because at least one influential critic, Donald Wollheim, juxtaposes the "Foundation" novels with certain tenets of Marxism and argues that the validity of the "underlying concept" and the strengths of the novels lie in their deviation from Marxism. In so doing, he continues to propagate a thoroughly distorted view of Marxism and produces a misleading evaluation of Asimov's achievements.

For example, Wollheim's argument that Asimov's psychohistory is the exact science that "Marxism thought it was and never could be"20 entails a doubly preposterous comparison. To take Marxism first, Marx and Engels never claimed for their theories the status of "exact science." They were always careful to describe the "laws" of historical development as "tendencies." Marx warns that his theory of the capitalist mode of production assumes "that the laws of the capitalist mode of production develop in pure form. In reality there is always an approximation."21 Similarly, Engels writes that no economic law "has any reality except as approximation, tendency, average, and not immediate reality. This is partly due to the fact that their action clashes with the simultaneous action of other laws, but partly due to their nature as cancepts."22 So much for Wollheim's assertion that Marxism claimed to be an exact science.

Second, to focus now on psychohistory, Wollheim fails to point out that those who articulate Seldon's Plan consistently confuse determinable and determined. Note that Ducem Barr (quoted above in section 2) says that Seldon's mathematics can simultaneously "predict" and "govern" the action of large groups. (He doesn't say how this happens.) Seldon's Plan is designed not only to predict future galactic history but to prevent the anarchy which would follow the collapse of the First Galactic Empire. Its power to control rests on the ability of the elite who guard the Plan to calculate all the possible variations, to keep the Plan secret from the rest of humanity, and to intervene, if necessary, to keep the Plan operational. To those who do not understand Seldon's "little algebra of humanity" (§3:8), man's destiny appears fixed and inevitable. Man is seen merely as an object of history rather than, dialectically, as a subject and object in the making of history.

For Marxists, however, history is neither determinable nor determined by a set of abstract equations. History is people acting. Moreover, people come to understand historical "laws" because in their action they simultaneously change history—each other and their social institutions—and are changed by it. Marx came to the conclusion that "the logic of history was thoroughly objective and communicable. It could be grasped by the intellect, and at the same time—since it was the history of man—it was capable of modification as soon as men understood the nature and process in which they were involved: a process whereby their own creations had assumed an aspect of seemingly internal and inevitable laws [Seldon's Plan!—note CE]. History therefore culminated not in the intellectual contemplation of the past, but in a deliberate shaping of the future."23

For Marx and Engels, the choices people make about their lives, their morals, their praxis (creative action) and their knowledge of their particular situation—all of these are included in the "laws" of social development. Marx believed that capitalism would be replaced by socialism because it not only had fatal economic limitations but also because those limitations would lead the great mass of humanity—not merely an elite—to adopt his theory as a guide to action. Marx did not relieve men of moral responsibility: "Underlying the whole of his work, providing the ethical impulse that guided his hopes and his studies, was a vision and theory of human freedom, of man as master of himself, of nature and of history."24

Behind Seldon's psychohistory lies the assumption—shared by Asimov—that mankind will not fundamentally change, that basic human drives are universal and eternal. Marx disagrees. His optimism is based on a rejection of this cyclical view of history. History sometimes may, but as a rule does not—and certainly does not have to—repeat itself. This rejection may help explain why some critics acquainted with Marxism are so exasperated by what they see as the essentially conservative nature of much contemporary SF. For example, Franz Rottensteiner charges that "present day science fiction, far from being the literature of change, is as a rule very conservative in its method as well as content. While paying lip service to change and offering some background slightly changed in relation to the author's environment, it actually comforts the reader with the palliative that nothing will ever really change, that we'll always be again what we have been before, in this world or the next; as below, so above; as on earth, so in the after life, Amen."25

For Marxists, however, technological change inevitably leads to changes in consciousness. If technological change, then change in the means of production; if change in the means of production, then change in the relations of production; if change in the human relations accompanying production, then changes in the superstructure (art, religion, philosophy, politics, etc.); if change in the superstructure, then change in human consciousness. Moreover, this dialectic is reversible; at given epochs—such as our own—human consciousness itself intervenes powerfully in changing the basic substructure of society (its materials and relations of production).26 Marxism not only posits significant social change as men make their history, but Marx insists that man himself, literally his physical senses, is subject to alteration. In his intercourse with nature, man changes nature and himself. Marx writes, "The development of the five senses is the labor of the whole previous history of the world."27 The revolution which brings communism will constitute "a universal act of human self-change."28 Men will literally be different from what they have been in the past.

By contrast, these relationships are not explored in the FOUNDATION TRILOGY. Areas of social reality, such as interdependence of political power, ideology, technological development and the evolution of specific economic structures appear as separate autonomous sectors. While Seldon recognizes that economic cycles are variables which his Plan must take into account (§1:1:4), and while Asimov depicts the economic power of the First Foundation supplanting the political rule of the Empire (as if they were two entirely separate conditions), the relationships between economic and political power are not clear (§2:10). The Machiavellian power struggles that constitute the essential plot of the Foundation Trilogy are expressed almost exclusively in psychological terms. Politics and political savvy are equated with psychology (§1:2:3); the Mule gains supremacy by controlling his enemies' emotions; the ultimate goal of the guardians of Seldon's Plan is establishing the Second Galactic Empire, which is described as a society ruled by psychologists skilled in "Mental Science" (§3:8). (It could be a "science" because Seldon assumes, as does Asimov, that "human reaction to stimuli would remain constant" [§2:251.) Human misery is not the result of external political, social, or economic oppression; rather it is the consequence of man's failure to communicate (§3:8). Furthermore, this failure is not a result of social, political or economic differences but of the failure of language itself! Things would be fine if man could get along without human speech. Even here, however, Asimov never attempts to make the connections between these elements (i.e. the social, psychological, political, linguistic, economic, etc.) clear.

Thus, on the one hand, there is in Marxism a sense of almost unlimited possibility, of hope, of freedom; on the other hand, there is in the FOUNDATION novels a sense of predestination, of remorseless logic, a pervading fatalism. Except for the elite who understand Seldon's Plan, the rest of mankind are ignorant counters in the grip of an idea which stands over against them as universal, immutable, external law. From a Marxian perspective, this is the very essence of slavery. Unable to comprehend the laws of nature or historical development, man is a slave to these laws, just as any animal is a slave to external circumstances. Uncognized laws are manifested as "blind" Necessity. Man's freedom is determined by his ability to understand himself and to make his world comprehensible. Once understood, previously mysterious events lose their transcendent nature, their "fetishistic" quality as Marx would say; they become demystified and lose their power to move men through mystery. In striking contrast to Asimov's depiction of Seldon's Plan, it is the possibility that all men can ultimately comprehend those hidden and complex forces at work on them that gives Marxism its vision of hope. It is this comprehension which creates the conditions for freedom.

By the same token, it is the reader's recognition that Seldon's Plan and the Second Foundation will remain a mystery and that the Second Galactic Empire will come to pass regardless of any actions by the mass of humanity which gives the Foundation Trilogy its aura of fatalism and complacency.

Yet why not? From a Marxian perspective, Asimov's depiction of the particular future embodied in the "Foundation" stories is an accurate reflection of the material and historical situation out of which these works arose: the alienation of men and women in modern bourgeois society. For Marxists, alienation describes a situation in which the creations of people's minds and hands—whether they be goods or complex social systems—stand over against and dominate their creators. Alienation is a consequence of man's impotence before the forces of nature and society, and of his ignorance of their operations. Alienation abates to the extent that man's knowledge and powers over nature and his social relations are increased. Thus, in one sense, Asimov's Foundation Trilogy endures because of its fatalistic perspective. It accurately sizes up the modern situation. Reading these novels, the reader experiences this fatalism which, in a Marxist analysis, flows from his own alienation in society and his sense of impotence in facing problems he can no longer understand, the solutions of which he puts in the hands of a techno-bureaucratic elite.

NOTES

1. Alva Rogers, A Requiem for Astounding (Chicago 1964), p. 107.

2. Isaac Asimov, THE FOUNDATION TRILOGY (3 volumes in 1, NY ca. 1964, frequently reprinted); references are to volume chapter or (for Volume 1) volume: part: chapter. Volume 1, Foundation (1951); Volume 2, Foundation and Empire (1952); Volume 3, Second Foundation (1953), each frequently reprinted. The stories that make up the three "novels" first appeared as a series in Astounding 1942-1949.

3. Isaac Asimov, "Social Science Fiction," in Science Fiction: The Future, ed. Dick Allen (NY 1971), p. 272; reprinted from Modern Science Fiction, ed. Reginald Bretnor (NY 1953).

4. Isaac Asimov, "When Aristotle Fails, Try Science Fiction," in Speculations, ed. Thomas E. Sanders (NY 1973), p. 586; reprinted from Intellectual Digest (1971).

5. "Social Science Fiction" (see Note 3), p. 268.

6. Ibid., pp. 277, 279.

7. Cf. Arnold Toynbee, "The Disintegration of Civilizations " from Chapter XXI of A Study of History: Abridgement of Volumes I-VI by D.C. Somervell (Oxford 1946), reprinted in Theories of History, ed. Patrick Gardiner (Glencoe 1959), p. 204. The publishing dates for A Study of History: Volumes I-III, 1934; Volumes IV-VI, 1939; Volumes XII-X, 1954. In his essay "Social Science Fiction" (see Note 3), p. 279, Asimov cites the first six volumes of Toynbee's work.

8. Isaac Asimov, The Early Asimov, Book One (Fawcett_Crest pb 1972), p. 155.

9. Damon Knight, In Search of Wonder (2nd edn, Chicago 1967), p. 91.

10. Donald Wollheim, The Universe Makers (NY 1971), p. 41.

11. Frederick Engels, "The Funeral of Karl Marx," in When Karl Marx Died, ed. Philip Foner (NY 1973), p. 39.

12. V.I. Lenin, "Karl Marx: A Brief Biographical Sketch with an Exposition of Marxism," Selected Works (NY 1967), 1:13.

13. Nikolai Bukharin, Historical Materialism (1925; rpt NY 1965), pp. 46, 41; Cf George Plekhanov, The Role of the Individual in History (NY 1960); Karl Kautsky, The Class Struggle (Chicago 1910); Joseph Stalin, Leninism (L 1928; also pbd as Foundations of Leninism, NY 1932, and Questions of Leninism, NY 1934)~

14. The Early Asimov: Book One (see Note 8), p. 196.

15. Cf Daniel Aaron, Writers on the Left (NY 1965), pp. 325_407, and Charles Eisinger, Fiction of the Forties (Chicago 1963), pp. 87_94.

16. James Blish, "A Reply to Mr. Rottensteiner," SFS 1(1973):87; see also Sam Moskowitz, The Immortal Storm (1954; rpt Westport 1974), pp. 183, 210, et passim. In discussing this group, however, Moskowitz does not mention its political nature.

17. Wollheim (see Nate 10), p. 40.

18. "Social Science Fiction" (see Note 3), pp. 277_79.

19. For a concise summary of Saint-Simon's life and views on this matter, see Edmund Wilson, To the Finland Station (1940; rpt Anchor ph 1953), pp. 79_85, and for a longer survey Frank E. Manuel, The New World of Henri Saint-Simon (Cambridge MA 1956).

20. Wollheim (see Note 10), p. 41. For a discussion of the "assumptions"—including Marxist—which provide the basis for "future history," see James Gunn, "Science Fiction and the Mainstream," in Science Fiction, Today and Tomorrow, ed. Reginald Bretnor (1974; rpt Penguin ph 1975), pp. 190_92. Recently another critic, John J. Alderson, in "The Foundation on Sands," The Alien Critic #11 (Nov 1974): 23_28, rpt from Chao #13 (June 1973), has made comparisons between the "Foundation" series and "Marxian 'economic determinism,'" but his clear misunderstanding of Marxism and of the complexities of history and fiction rules out the possibility of serious critical debate.

21. Franz Marek, Philosophy of World Revolution (NY 1969), p. 41.

22. Ibid., p. 42.

23. George Lichtheim, Marxism (NY 1961), p. 40.

24. Eugene Kamenka, Marxism and Ethics (NY 1969), p. 9.

25. Franz Rottensteiner, "Playing Around With Creation: Philip José Farmer," SFS 1 (1973): 97.

26. For a recent discussion of this point, see Raymond Williams, "Base and Super-Structure in Marxist Cultural Theory," New Left Review, #82 (Nov-Dec 1973): 309.

27. Writings of the Young Marx on Philosophy and Society, ed. & tr. Lloyd Easton and Kurt Guddat (Anchor pb 1967), p. 309.

28. For a full discussion of this aspect of Marx's thought, see Robert Tucker, Philosophy and Myth in Karl Marx (NY 1961).

 

ABSTRACT

This essay speculates on what elements in the Foundation stories of Asimov have so fascinated readers. The characters are undifferentiated and one-dimensional. Stylistically, the novels are disasters: Asimov's ear for dialogue is atrocious. To describe characters' annoyance, arrogance or bitterness, Asimov uses again and again one favorite adjective and adverb, "sardonic[ally]." Evidently, all people in all time periods will be sardonic. Asimov imports a watered-down idiom of his own time into a world twelve-thousand years into the future, with no change at all. This essay argues that what Asimov accepted as the "underlying concept" of the Foundation trilogy is the vulgar, mechanical, debased version of Marxism promulgated during the 1930s—and still accepted by many today. Indeed he takes this brand of Marxism to its logical end: human actions and the history they create become as predictable as physical events in nature. Everything in the universe is preordained. Reading these novels, readers experience a fatalism that (in a Marxist analysis) actually flows from their own sense of alienation and impotence in the face of problems they no longer even understand. Asimov's answer to this modern problem of alienation is also the source of his popular appeal: he envisions humanity in the capable hands of a techno-bureaucratic elite.

Dorzucę link źródłowy:
https://www.jstor.org/stable/4238993

Recenzje serialowej Fundacji z NaEkranie - cd.  (znów za Drixem):
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-2-odcinki-6-7-recenzja

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 5:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34179

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 6:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34203

Recenzje serialowej Fundacji z NaEkranie - cd. (tradycyjnie za Drixem):
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-2-odcinki-8-9-recenzja

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 7:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34218

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 8:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34229

I recenzja finału sezonu z NaEkranie, za Drixem (oczywiście) ;):
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-2-odcinek-10-final-sezonu-recenzja

Za Drixem - Goyer twierdzi że ma fundacyjny master plan, jak jaki JMS:
https://naekranie.pl/aktualnosci/fundacja-ile-sezonow-rygorystyczny-plan-appletv-1695193400

Po pierwszym sezonie serialowej Fundacji mam wstręt do tego serialu. Nie mogę przejść do porządku dziennego na kompletnie wypaczenie sensu cyklu Asimova

Ja może nie wstręt, ale dystans. Niemniej zastanawiam się, czy nie przełamać się, i nie dać mu szansy na jego własnych zasadach, w kompletnym oderwaniu od oryginału...

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 9:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34243

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 10:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34260

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x01:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34277

O Asimovie i Imperium... amerykańskim:
https://www.youtube.com/watch?v=1QVDXJQeld0

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x02:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34441

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x03:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34471

Trochę narzekań na serialową Fundację (w kontekście zgodności, czy raczej jej braku, z oryginałem), sprzed prawie roku:
https://www.youtube.com/watch?v=AOHfbDnkPEI

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x04:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34618

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x05:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34656

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x06:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34690

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x07:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34717

Recenzje pierwszego sezonu;
https://www.youtube.com/watch?v=AYcGOozfrIo
Oraz trzech ostatnich epizodów drugiego serialowej Fundacji (z kanału twórcy animowanej fan-kontynuacji Voyagera):
https://www.youtube.com/watch?v=w9tyIsCFTvU
https://www.youtube.com/watch?v=G9dUl1FDJ7E
https://www.youtube.com/watch?v=EONgNdkIKB8

I jeszcze rozważania o determinizmie w tejże i w TNG:
https://www.youtube.com/watch?v=qQEbmQsxUPA

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x08:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34739

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x09:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34759

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 2x10:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=34769

Zwykle jestem wobec Asimova - i jego dorobku - krytyczny. Tym razem, dla odmiany, trochę pochwał:
https://inktank.fi/7-reasons-isaac-asimov-great-sci-fi-writer-time/
https://www.ibsafoundation.org/en/blog/asimov-much-more-than-a-science-fiction-writer
I polecanek:
https://interestingliterature.com/2023/10/best-isaac-asimov-books/
https://theportalist.com/isaac-asimov-books

Ale i - dla równowagi:
https://www.mobileread.com/forums/showthread.php?t=191394

Z Kanału Fantastycznego, za Drixem - Kołodziejczak o Fundacji Asimova:
https://www.youtube.com/watch?v=PpMInulBpsc

ps. Odsłuchałem. Dobre wprowadzenie dla początkujących, plus garść interesujących ciekawostek.
Tylko nie zgodzę się z tak entuzjastyczną oceną "Złotej gęsi" - owszem, napisana zręcznie, i Asimov świetnie uprawdopodobnił tam czysto baśniowe założenie (znać fachowca, on by nam i superbohaterów z kaiju uwiarygodnił, gdyby chciał), morał też niegłupi, ale jest to jednak nauka sprostytuowana. Tj. nie jest to cenne futurologicznie, ani w ogóle poznawczo, czystej zabawie służy... Niemniej - pokazuje ten utworek też, że SF nie ma limitów - jedynym ograniczeniem jest poziom wiedzy - i pomysłowości - autora.

Słuchałem audycję i jest poprawna, ale szału nie ma. Złotej gęsi nie czytałem. Za to mam gorsze zdanie o ostatnich dwóch tomach Fundacji - byłem nimi rozczarowany. Fundacje i ziemie czytałem przed cyklem robotów, kiedy okazało się, że wymarły glob to Aurora, to nie wiedziałem czemu mam przeżyć nazwę planety :)

Cytat: rs w 17 Lut 2024, 20:59Złotej gęsi nie czytałem.

W zasadzie jest dokładnie tym, co tytuł obiecuje. Bajką o gęsi znoszącej złote jajka, przełożoną na język opowiadania SF, czy też może quasi-naukowego apokryfu:
https://en.wikipedia.org/wiki/Pâté_de_Foie_Gras_(short_story)
Żartem b. zręcznym, ale znaczeniowo pustym.

Znacznie wyżej oceniam wcześniejszy dowcip z thiotimolinem:
https://trek.pl/forum/topic/science-fiction/page/2/#post-249160
Który można nawet uznać za formę antycypacji kryształów czasu:
https://muzeum.startrek.pl/forum/index.php?action=vthread&forum=3&topic=3390&page=1#msg321094
https://trek.pl/forum/topic/trekowa-nauka-i-technika-oraz-prawdziwa-nauka-w-treku/#post-251549

Cytat: rs w 17 Lut 2024, 20:59Za to mam gorsze zdanie o ostatnich dwóch tomach Fundacji - byłem nimi rozczarowany.

Ja chyba skłonny jestem zgodzić się z, dość popularną na Zachodzie, opinią, że "Agent..." - jeden z tych dwóch - jest najlepszą częścią cyklu^*. Urzekł mnie m. in. wizją unaukowionego panpsychizmu^**. Za to "Fundacja i Ziemia" oraz autorskie prequele to jest takie dopowiadanie tego, co dopowiedziane być nie musiało...

* Przedkładam go zdecydowanie nad tomy oryginalne, które zdały mi się pod wieloma względami tak naiwne, że największą przyjemność w czasie ich lektury czerpałem z wychwytywania elementów skopiowanych potem przez Lucasa...
https://muzeum.startrek.pl/forum/index.php?action=vthread&forum=5&topic=2712&page=0#msg269465

** https://muzeum.startrek.pl/forum/index.php?action=vthread&forum=2&topic=3252&page=9#msg232498

Natomiast najciekawsze futurologicznie są bodaj (w warstwie tła) powieści o robotach.

Nie lubię idei gai. Była modna w latach osiemdziesiątych, ale jeśli jest coś w sf naiwne, to właśnie wykorzystanie jej. Co dobrze pokazuje Avatar. Pomysł od początku był naiwny. Zresztą dziś wiadomo, że ona nie działa. Rozwój zycia wielokrotnie prowadził do katastrofy. Dochodziło do wymierań, w efekcie jedne gatunki znikały, inne odnosiły sukces ekologiczny. Organizmy zywe nie prowadzą do zachowania optymalnych warunków życia, a jedynie przystosowują się do panujących aktualnie warunków. Dlatego Galaxia jest dla mnie pomysłem ekcentrycznym.
W tym miejscu można zauważyć, że Asimov był pod wpływem gaji Lovelocka, a nie zauważył Samolubnego genu Dawkinsa, który prowadził go do zupełnie innej wizji ludzkiej natury. Paradoksalnie - w tomach autorów, którzy nawiązywali do Fundacji - pojawia się wizjarozwoju cywilizacji, która prowadziłaby do stagnacji. Tam R. Daneel Olivaw prowadził do upadku konkurentów Trantora, co prowadziłoby do braku konkurencji, a przez to do stagnacji, a w konsekwencji do szybszego upadku imperium galatycznego

Cytat: rs w 18 Lut 2024, 20:08Nie lubię idei gai. Była modna w latach osiemdziesiątych, ale jeśli jest coś w sf naiwne, to właśnie wykorzystanie jej.

Zwróć jednak uwagę, że Gaja Asimova nie jest naiwną Gają Lovelocka, a produktem zaawansowanej (rodem z "Summy technologiae" czy Trzeciego Prawa Clarke'a) technologii, ergo krytyka z punktu widzenia historycznego przebiegu naturalnej ewolucji (owszem, słuszna) nie ma do niej zastosowania. (Jest to bowiem twór sztuczny, okrucieństwu naturalnej ewolucji mający się przeciwstawiać.)

Przy czym jednak nie to było tam dla mnie kluczowe, a poruszenie - nierozstrzygniętej do dziś - kwestii na jakim poziomie rodzi się świadomość (gdzie autorska odpowiedź - trudno zresztą powiedzieć na ile sam I.A. był do niej przekonany - jest niewątpliwie urokliwa, acz - na chwilę obecną - nieweryfikowalna).

Odświeżylem sobie - czytajac "Fantastykę i futurologię" i fragment:

"W noweli Reason (z I, Robot Asimova) występuje bodajże pierwszy w fantastycznej robotyce automat, który zaczyna zastanawiać się nad własną genezą i odmawia zgody na przyjęcie wyjaśnień, jakich udzielają mu ludzie (że go zbudowali). Zarysowuje się szansa ciekawego konfliktu w sprawie owej wykładni – lecz jak to bywa u Asimova, pomysł, który był inspiracją, jest lepszy od wykonania. Nowy robot, ogłosiwszy, że ludzi i jego pospołu stworzył ,,Pan", zrazu ma jakby zamiar pociągnąć za sobą do buntu (czy religijnej ,,krucjaty" nawet, bo nie jest to ,,strajk") – inne roboty, lecz szybko okazuje się, że nie zajdzie nic złego. Robot w czasie burzy elektrycznej (akcja toczy się na pokładzie stacji w Kosmosie) doskonale sprawia się z problemami kontroli, ponieważ, jak wyjaśnia ,,tego żąda odeń Pan", tj. robi on to, do czego go instrumentalnie przeznaczono, a jedynie irracjonalne są dogmaty, które sobie powymyślał jako uzasadnienia – tej właśnie pracy. Problem, przynajmniej w wymiarze pragmatycznym, znika (automat działa jak należy, co zaś sobie przy tym myśli, to nie jest ważne). Jakkolwiek zręczna jest konstrukcja anegdoty, stanowi serię uników, kolejno w siebie przepływających i tym samym unieszkodliwiających wirtualne rozmiary problematyki, która się tu rozpościera.  Asimov nie jest, zapewne, znakomitym pisarzem; jest on tylko zręcznym beletrystą, pomysłowym narratorem i posiada przy tym dobry naukowy trening (to wszak wykładowca biochemii); postawa jego względem literatury, jaką tworzy, zasługuje jednak na ocenę potępiającą. Gdyż podług tego, co sądzimy – w oparciu o tradycje sztuki – twórca nie ma moralnego prawa ukrywania swojej wiedzy lepszej – n i g d y; kreowanemu powinien służyć t a k ż e całą swoją inteligencją, a nie - wyłączać z procesu twórczego jakąś jej część."

Przy czym zasadniczo zgadzając się z lemowską krytyką Asimova (który lubił iść w komercję i na łatwiznę) zastanawiam się czy w tym wypadku nie należy złagodzić jej ostrza, ponieważ doszukałbym się w w/w noweli trafnej konstatacji, że religia zasadniczo nie służy walce z wgranym (IRL przez samolubne geny, tam przez budowniczych robota) programem, a tylko ma mu dodawać uwznioślajace uzasadnienie. Ergo - co jako przypadek jednostkowy nudne i wygładzone, sprawdzi się jako pewna synteza...

ps. I jeszcze recenzja "Pozytonowego detektywa":
https://pozeracz.pl/pozytonowy-detektyw-asimov/

Oraz opowiadanko "Sny robota" (tu robiące za reklamówkę znanej antologii "Arcydzieła":
https://katedra.nast.pl/artykul/1594/antologia-Arcydziela/

I jeszcze wersja audio "Snów robota":
https://www.youtube.com/watch?v=pDAl_Tb3CkI

Oraz kolejna analiza poświęcona (powieściowej) Fundacji:
https://www.youtube.com/watch?v=-9FiNv5IJW4

Dokument o Asimovie, "Isaac Asimov, the Man Who Saw the Future", znalezisko Drixa:
https://www.youtube.com/watch?v=VoeMbNW5-jE

Drix informuje, że zmienia się showrunner serialowej Fundacji:
https://naekranie.pl/aktualnosci/fundacja-3-sezon-rezyser-1709382007

Drix zawiadamia o nadciągających dodrukach "Narodzin Fundacji" i "Fundacji i Ziemi":
https://www.facebook.com/story.php?id=100064679737563&story_fbid=864597929039524

Drix informuje, że Rebis zapowiada dodruk "Robotów z planety świtu":
https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=943573777808605&id=100064679737563

Warto sięgnąć. W sumie ciekawa wizja świata. (Nawet jeśli pochodzi od autora, który notorycznie grywał do kotleta ;).^*)

* Przy czym nie twierdzę, że Asimow nie bywał genialny (bywał, dowodem "The Last Question" i doktorancki numer z thiotimoliną). Tylko, że rzadko z tego geniuszu korzystał, woląc pisać komercyjnie.

Skoro wspomniałem o popularyzatorskiej roli Asimova, taki tom mu pochwalę:
https://en.wikipedia.org/wiki/Asimov's_Biographical_Encyclopedia_of_Science_and_Technology

Drix informuje, że Rebis wznawia "Ja, robot":
https://katedra.nast.pl/nowosci/34053/Asimov-w-nowej-odslonie/

A RedHatMeg dodaje:

Nawiasem mówiąc, kupiłam se cały Cykl "Roboty", "Czy androidy śnią o elektrycznych owcach" i parę innych rzeczy do pracy nad motywem buntu robotów. Przy okazji mam też fajne wydanie Frenkensteina z pozostałymi opowiadaniami, które niby powstały w tę burzliwą noc, kiedy Byron i spółka się nudzili.
Miałam wielki plan, aby zbadać motyw leku przed sztuczną inteligencją w różnych utworach, Turinga czytałam, Asimova, w Ghost in the Shell, Ex Machina i nawet zaczęłam czytać jedną rosyjską książkę, która była nudna i miała bohatera-męczybułę, który wzdychał do nastolatki... To miała byc publikacja naukowa, przybliżająca mnie do doktoratu. W końcu wygłosiłam prelekcję o tym, jak w trzech utworach - RUR, w opowiadaniu Asimova "Kłamca" i w książkowym Blade Runnerze - przedstawiane były roboty i ich bunt... ale skończyło się na tym, że prelekcja nie wyszła, a z publikacji były nici. Wyciągnęłam pewne wnioski z całej sytuacji i wiem mniej więcej, co z zrobiłam źle, ale zły posmak pozostał i przez dłuższy czas nie chciałam słuchać o robotach i SI.
I trochę mam nadzieję, że z tej prelekcji na Imladis wyjdzie coś fajnego. Publikacji pewnie nie będzie, ale prelekcja będzie chociaż w bardziej przyjacielskim gronie.

Wobec czego - w nawiązaniu do owej nocy - przypomnę offtopicznie film "Gotyk" (z '86) Russella.

Damien Walter o Fundacji i heglowskiej wizji historii:
https://www.youtube.com/watch?v=orb5CZSKtXI

Za Drixem: Funtastyka na warsztat wzięła Koniec Wieczności:
https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=122178582950234266&id=61557027987809

To jest w sumie zabawne, bo Asimov tam tę techniczność bardziej sprytnie pozoruje, acz tonem szkolonego naukowca ;).

O Asimovie i jego dorobku:
https://thepulp.net/pulpsuperfan/2021/12/27/asimovs-foundation-series-and-more/

A przy okazji i o Heinleinie:
https://thepulp.net/pulpsuperfan/2020/04/20/robert-a-heinlein-dean-of-science-fiction/

O Asimovie i Fundacji pisał ostatnio w Czasach ostatecznych Peter Turchin, który tworzy kliodynamikę. Jak nowy Harry Seldon :)
Powieść Flynna ma znacznie bardziej znaną poprzedniczkę – Fundację Isaaca Asimova, którą przeczytałem wiele lat temu, gdy byłem dwudziestoletnim chłopakiem. Wydała mi się fascynująca, ale nie zainspirowała mnie do zostania psychohistorykiem (psychohistoria była wersją Asimova nauki o historii). W tamtym czasie byłem na dobrej drodze, by zostać biomatematykiem. Kocham przyrodę i zwierzęta, więc połączyłem moją pasję do przyrody i ,,matematyki praktycznej" (czyli używania matematyki nie dla samej matematyki, ale jako zestawu narzędzi do zrozumienia świata), by zostać ekologiem populacyjnym[3]. Dopiero dwadzieścia lat później, w wieku czterdziestu lat, zdecydowałem się zrezygnować z ekologii na rzecz kliodynamiki i chociaż Fundacja Asimova nadal była dla mnie inspiracją, nie odegrała żadnej roli w mojej decyzji o tej zmianie.

Istnieje wiele różnic między wyimaginowaną nauką o historii Asimova a realną kliodynamiką w wersji, jaką obecnie praktykujemy. Asimov napisał Fundację w latach 40. XX wieku – na długo przed odkryciem tego, co dziś w matematyce nazywamy chaosem. W książce Asimova Hari Seldon i psychohistorycy rozwijają metody matematyczne, by dokonywać bardzo precyzyjnych prognoz na kolejne dziesięciolecia, a nawet stulecia. Dzięki odkryciom dokonanym w latach 70. i 80. wiemy, że nie jest to możliwe.

W wizji Asimova psychohistoria, całkiem słusznie, zajmuje się nie jednostkami, ale ich ogromnymi konglomeratami. Zasadniczo przyjmuje podejście ,,termodynamiczne", w którym nie podejmuje się żadnych prób śledzenia nieregularnych trajektorii poszczególnych cząsteczek (istot ludzkich). Zamiast tego celem jest modelowanie średnich miliardów cząsteczek. Jest to pod wieloma względami podobne do idei Lwa Tołstoja (jak zobaczymy w dalszej części tego rozdziału), a nawet do kliodynamiki, która również zajmuje się dużymi zbiorami jednostek[4].

Asimov nie wiedział, że nawet jeśli można zignorować takie kwestie jak indywidualna wolna wola, to i tak napotyka się na bardzo surowe ograniczenia przewidywalności. Gdy składniki złożonego systemu oddziałują na siebie nieliniowo, wynikająca z tego dynamika staje się nieprzewidywalna, nawet jeśli jest całkowicie deterministyczna. Nawiasem mówiąc, dlatego pogody nie można przewidzieć z wyprzedzeniem większym niż kilka dni. W przypadku złożonych systemów, takich jak ludzkie społeczeństwa, jest to praktycznie pewnik – są one w wystarczającym stopniu złożone i nieliniowe, a zatem muszą zachowywać się chaotycznie i nieprzewidywalnie.

Cechą charakterystyczną chaosu w ujęciu matematycznym jest ,,duża zależność od warunków początkowych"[5]. W przypadku klimatu oznacza to, że ruch skrzydeł motyla (lub jego brak) może spowodować, że huragan zboczy z przewidywanej trajektorii, co będzie miało duży wpływ na lokalną pogodę.

Takie ograniczenia przewidywalności są, paradoksalnie, źródłem optymizmu. Oznacza to, że jednostki nie są tak bezsilne, jak wyobrażał je sobie Asimov. Korzystanie z wolnej woli może mieć poważne konsekwencje na poziomie makro, tak jak motyl trzepoczący skrzydłami może wpłynąć na huragan. Taki optymizm powinien być jednak studzony sporą dawką realizmu. Choć każdy wpływa na bieg historii, to większość z nas ma na nią bardzo niewielki wpływ, a wszelkie znaczące efekty są prawdopodobnie wynikiem zupełnie nieprzewidzianego splotu wydarzeń. Żeby mieć znaczący wpływ, jednostka musi znaleźć się we właściwym miejscu i właściwym czasie, a przewidzenie takich ,,punktów zwrotnych" jest bardzo trudne, może nawet niemożliwe. Bardziej realistycznym sposobem osiągnięcia pozytywnych rezultatów jest współpraca z innymi ludźmi.

Krótko mówiąc, precyzyjne przewidywanie tego, co wydarzy się w ciągu kolejnych dziesięcioleci lub stuleci jest czystą fantastyką naukową. Wydaje się, że sam Asimov czuł się nieswojo z powodu mechanistycznego rozwoju przyszłości zgodnego z planem Seldona, który przedstawiała jego pierwsza książka. Rozwiązał ten problem w drugiej książce z serii, Fundacja i imperium, wprowadzając postać Muła – mutanta o przerażających mocach umysłowych, który wykoleja pociąg historii z torów przewidzianych przez Seldona.

W rzeczywistości wszyscy jesteśmy ,,Mułami". Dokonując wielu wyborów w ciągu całego życia, nieustannie wysyłamy pociąg przyszłej historii w nieprzewidywalnych kierunkach.

Cytat: rs w 02 Lis 2024, 20:04O Asimovie i Fundacji pisał ostatnio w Czasach ostatecznych Peter Turchin, który tworzy kliodynamikę. Jak nowy Harry Seldon :)

Pamiętam jak o nim wspominałem. Myślałem, że dawniej, a ledwo cztery lata temu ;):
https://muzeum.startrek.pl/forum/index.php?action=vthread&forum=6&topic=1173&page=33#msg343951

Z tym, że - abstrahując od tego, na ile good science uprawia:
https://forum.lem.pl/index.php?topic=494.msg83823#msg83823
...chciałbym się skupić na poruszonej kwestii nieprzewidywalności. Otóż na dzisiaj wygląda to tak, jak przytoczyłeś, pewne zjawiska wydają się kompletnie nieprzewidywalne z natury (i dlatego zresztą za młodu gniewnie odrzucałem cykl fundacyjny jako bzdury, niegodne miana poważnej SF^*, potrafiąc się nim zarazem cieszyć jako wyraźnym protoplastą SW), teraz jednak coraz częściej dopuszczam nieśmiałą myśl, że być może kiedyś jakaś nowa matematyka (albo i aż nowa fizyka) da radę obejść wymienione problemy (jak? nie mam pojęcia, oczywiście).

* Poniekąd a propos (wygląda na to, że filozofia klasycznej asimovowskiej trylogii to zwulgaryzowany Toynbee skrzyżowany z czytanym po stalinowsku Marksem):
https://www.depauw.edu/sfs/backissues/8/elkins8art.htm

Nadciąga ekranizacja "Caves Of Steel" czyli "Pozyt(r)onowego detektywa"?
https://deadline.com/2025/01/caves-of-steel-john-ridley-developing-20th-century-studios-1236262485/

Żwikiewicz i Żelkowski o "Końcu Wieczności" Asimova:
https://www.youtube.com/watch?v=m9Q6WvKZ7co

Drix informuje, że ruszyły prace nad 4 sezonem serialowej Fundacji:
https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=626649820125567&id=100083416644216
https://deadline.com/2025/02/foundation-season-4-showrunner-ian-goldberg-writers-room-1236301501/

Znalazłem słuchowiska radiowe z cyklu Azazel Asimova. Było to dla mnie zaskoczenie, gdyż tego satyrycznego zbiorku nie znałem. Przy czym trudno mówić o poznaniu zbiórku - gdyż słuchałem nagranie trzech nowelek. Teksty trochę dziwne. Pisane w latach osiemdziesiątych, ale struktury społeczne z lat pięćdziesiątych. Kobieta raczej nie pracuje, seks jest zagrożeniem ciążą, więc rozpoczęcie seksualności jest późne. Teksty są zabawne i przewrotne, choć mocno oldschollowe

Mnie tam najbardziej zaskoczyło, że mimo kompletnej odmienności założeń (bo gdzie demon - choć być może naukowy - na współczesnej Ziemi, a gdzie Tichy czy Trurl z Klapaucjuszem) jest ten asimovowski humor jakoś - a nawet bardziej, niż jakoś ;) - pokrewny lemowskiemu (choć autorskie ambicje znacznie mniejsze).

ps. Dorzucę info, o czym mowa:
https://en.wikipedia.org/wiki/Azazel_(Asimov)

Mnie zaskoczyło staroświeckość humoru Asimova. Lata osiemdziesiąte, a przedstawia świat jakby z konserwy. Lema też trochę widać - bohater ratujący świat, gdyż tam gdzie jest psują się komputery taki jest

Cytat: rs w 01 Kwi 2025, 21:57Mnie zaskoczyło staroświeckość humoru Asimova. Lata osiemdziesiąte, a przedstawia świat jakby z konserwy.

W sumie to dość typowe. Autorzy, nawet cenieni, często zatrzymują się mentalnie w pewnej epoce. Taki np. Wodehouse zaczął opisywać (na wesoło) wiktoriańskich bohaterów w powieści powstałej tuż po formalnym zakończeniu tej ery, i tak mu zostało do lat '70 XX wieku.

Za Drixem. Trailer 3 sezonu Fundacji:
https://www.youtube.com/watch?v=5bMCpnEi4k0

Tu się na naszym serwerze dyskusja rozwinęła:

we are waiting
to z siostrą się obejrzy
choć pewnie 1 i 2 sezon w dużej mierze zapomniała

carzingan
Warto obejrzeć Foundation? Parę miesięcy temu obejrzałem pierwszy odcinek, już nic nie pamiętam, i też jakoś się za specjalnie nie wciągnąłem

Q__
Pierwszy odcinek był dość wierną - a wystawną wizualnie - ekranizacją oryginalnego opowiadania z nieszkodliwymi swapami płciowo-kolorystycznymi. Potem zasadniczo twórcy idą własną drogą. Więc zależy, czy chcesz ekranizacji Asimova czy wysokobudżetowego serialu SF...

ps. Dorzucę zdjęcia promocyjne:
https://reactormag.com/foundation-season-3-teaser-gives-us-the-mule-a-release-date-and-a-beatific-lee-pace/

Za Drixem. Pełniejszy trailer trzeciego sezonu Fundacji:
https://www.youtube.com/watch?v=C53xEOdxz70

I jeszcze ujawnione kadry z 3 sezonu Fundacji:
https://reactormag.com/the-mule-is-here-in-foundation-season-3-trailer/

Wywiad z Pilou Asbækiem, odtwórcą roli Muła w serialowej Fundacji:
https://reactormag.com/foundation-pilou-asbaek-channeled-the-little-prince-in-order-to-play-the-mule/
I kolejny - z odtwórcami trzech Cleonów i Demerzel:
https://reactormag.com/foundation-the-cleons-demerzel-tease-their-characters-season-3-journeys/

Skoro niedawno wspomniałem Muła...
https://www.youtube.com/watch?v=Wrk0nPiOsSk

Fundacja vs Diuna:
https://www.youtube.com/watch?v=IaW9ew4-zsI

O Triremach z serialowej Fundacji:
https://www.youtube.com/watch?v=CgK6lDMWYxo

W sumie Asimov był najlepszy tam, gdzie trudno o przeniesienie na ekran (choć Koniec Wieczności można by sfilmować i nawet nie byłoby to nudne). Na przykład opowiadanie Ostatnie Pytanie. Mamy tylko migawki i superkomputer (który przenosi się do chmury. Z jednej strony ograniczenia epoki, w której powstał, komputery są centralne, proces ukomputeryzowania zwykłyvh ludzi jest dużo powolniejszy niż kosmiczna ekspansja, z drugiej ewoluuje), który zbiera dane jak odwrócić entropie i już po wyginięciu człowieka staje się Bogiem, który tworzy wszechświat od nowa. W sumie Asimov przewidział w nim kilka procesów, które zachodzą dużo szybciej - zatrzymanie ekspansji ludzkości, rozproszony komputer - sieć komputerową, dane w chmurze

Ach, "Ostatnie pytanie". Jak bywam - trochę pod wpływem Lema, ale przecież nie wbrew sobie - krytyczny wobec Asimova, tak nigdy nie zaprzeczę, że to opowiadanie jest genialne (choć jego warstwa naukowa jest dość... fantazyjna, a zakończenie prędzej symboliczne, niż do dosłownego czytania). Ale nie zgodzę się, że jest to niefilmowalne. Owszem, struktura byłaby jeszcze bardziej rozbita na oddzielone w czasie sekwencje, niż w "Odysei...", a nad przeniesieniem na ekran pewnych wątków należałoby pokombinować (gdzie najbardziej leniwym wyjściem wydaje się komentarz z offu lub napisy na ekranie), lecz mam wrażenie, że dobry artysta dałby sobie z tym radę, tylko gdzie teraz takich szukać?

Sam Asimov był chyba mocno zadowolony z tego opowiadania. Tekst jest stary, więc nie czepiam się nietrafności pomysłów. Porównując opowiadanie i późniejszy Star Trek ludzkość przyszłości jest trochę jak Q. Potężny i znudzony. U Asimova nie ma innych cywilizacji (są wspomniani w Końcu wieczności, ale przeciwieństwie do innych autorów takich jak Heinlein układ słoneczny nie jest pełen inteligentnego życia), więc owa przyszła ludzkość nie może się bawić bardziej prymitywnymi gatunkami.

Cytat: rs w 10 Sie 2025, 19:05Sam Asimov był chyba mocno zadowolony z tego opowiadania.

Był. I przyznajmy szczerze, że miał po temu wszelkie powody. (Choć Lem czy Dukaj w jego sytuacji pewnie by po latach krytykowali, a wcześniej palili rękopisy ;). No, ale różne są temperamenty...)

Cytat: rs w 10 Sie 2025, 19:05Tekst jest stary, więc nie czepiam się nietrafności pomysłów.

Lamp to i ja się nie czepiam (zresztą są dziedziny, w których wracają do łask, o czym kiedyś na Lem.pl gadaliśmy), ale już pól siłowych i nadprzestrzeni - owszem. To jest rekwizytornia "Doca" Smitha, nie - poważnej SF, aczkolwiek - paradoksalnie - stanowi b. małą rysę na monolicie jakości tego opowiadania ;).

Cytat: rs w 10 Sie 2025, 19:05U Asimova nie ma innych cywilizacji

Tak, jeśli chodzi o Obcych i Kontakt Asimov wydaje się podskórnie jeszcze bardziej sceptyczny, niż Lem^*. Z drugiej strony zostawiając tym samym ludzkości (i robotom) cały Wszechświat jako poletko do zagospodarowania. (Trudno więc w efekcie powiedzieć czy był tak wielkim pesymistą, czy optymistą.)

* Choć w "The Gods Themselves" do owocnego porozumienia z b. odmiennym gatunkiem jednak dochodzi. Ale też była to końcówka jego SF-owej aktywności, i próba udowodnienia, że potrafi jednak pisać o Innych ;) (i seksie). (Pewnie więc raczej challenge, niż wyraz światopoglądu.) A i bohaterowie "Nastania nocy" co najmniej mogą być istotami z innego ewolucyjnego korzenia, choć to akurat najmniej się tam liczy.

Cytat: rs w 10 Sie 2025, 19:05owa przyszła ludzkość nie może się bawić bardziej prymitywnymi gatunkami.

Jakiś zapamiętały ludofob mógłby dowodzić, że dzięki temu (brakowi marnowania czasu na bzdury ;)) zdołała zdobyć dość wiedzy, by odwrócić entropię ;) ;) ;).

ps. Z innej beczki... Damien Walter o psychohistorii:
https://www.youtube.com/watch?v=g7btG1q1TZc

Czytałem opowiadanie Dzień łowców. Asimov i dinozaury :) pomysł trochę szalony, ale w sumie nawiązuje do późniejszej koncepcji hipotezy sylurskiej. W sumie jest to jednak pewne skrzyżowanie z Lovecraftem :) Drugi tekst, który czytałem to Everest. Z jednej strony zapomina się ile czasu minęło już od młodości Asimova i jak stara jest już jego proza, z drugiej jak niedawno człowiek wszedł na Mount Everest

W sumie lekkie żarciki te opowiadania. Choć pierwsze da się czytać jako przestrogę, że my możemy stać się takimi dinozaurami-z-karabinami ery ssaków.

tak, więcej jesteśmy, w końcu większość megafauny znikła... Dla mnie wielkim odkryciem wiele lat temu był fakt jak bardzo mamy zubożoną faunę na świecie. Trąbowce to tylko część Afryki i Azji, podczas gdy kiedyś zamieszkiwały północną Eurazję, obie Ameryki. Słonie żyły na wszystkich kontynentach poza Australią i Antarktydą. Nosorożce żyły również w pólnocnej Azji i Europie. Konie żyły w nowym świecie. Lwy zamieszkiwały Europę i Amerykę Płn. W ekosystemie Australii żyły olbrzymie torbacze (takie jak Diprodotont), a szczytowymi drapieżnikami były gady. Nowa Zelandia bez ssaków, gdzie istniał ekosystem z nielotnych ptaków, oraz drapieżnych orłów. Świat jest inny niż był kilkadziesiąt tysięcy lat temu

Nie tylko megafauna. Mamy teraz i wielkie wymieranie owadów. W kredzie owady też - jak zapis kopalny sugeruje - wymierały...

Lou Llobell o serialowym spotkaniu Gaal z Demerzel:
https://reactormag.com/foundations-lou-llobell-recounts-filming-gaals-first-meeting-with-demerzel/

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x01:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=36904
3x02:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=36914
I 3x03:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=36930

A ta recenzja Fundacji odcinka 3x08 za Drixem:
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-3-odcinki-8-recenzja-streaming-science-fiction

Drix informuje, że będzie 4 sezon Fundacji:
https://www.instagram.com/p/DOeT5PdERq-/

Za Drixem. Recenzja finału 3 sezonu serialowej Fundacji z NaEkeanie:
https://naekranie.pl/recenzje/fundacja-sezon-3-odcinek-10-final-sezonu-recenzja-streaming

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x04:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=36951
I 3x05:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=36982

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x06:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=37008

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x07:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=37045

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x08:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=37057

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x09:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=37071

"Esensja" omawia Fundację odcinek po odcinku - ep. 3x10:
https://esensja.pl/film/recenzje/tekst.html?id=37082

Krogulec napisał:
Czy ktoś obejrzał więcej tej serialowej Fundacji i mógłby coś napisać?
Ja wyłączyłem na 1 odcinku widząc jak masakrowane są książki ale jestem ciekaw opinii.

Dyskusja:

Q__
Kiedy w pierwszym odcinku to zmiany były zasadniczo kosmetyczne (jakieś genderbenderingi, czy doklejenie kulturowo-technologicznego tła). W sumie nie jest to najgorsza ekranizacja "The Psychohistorians". Zabawa w odstępstwa zaczęła się na dobre z epizodem drugim.

Krogulec
Czyli dobrze ze spasowałem. A generalnie jaki to ma poziom?

Za Drixem. Subreddit asimovowski, przewodnik po (meta)cyklu fundacyjnym:
https://www.reddit.com/r/asimov/wiki/seriesguide/

Drix informuje o wznowieniu "Fantastycznej podróży" Asimova:
https://katedra.nast.pl/nowosci/35442/Premiera-Fantastycznej-podrozy/

Za Drixem. Dziki Motyl analizuje sagę Asimova:
https://youtube.com/playlist?list=PLU54DmZUaIY3kQ-Pp0r3OpK0A6_v3Ri7l&si=Y2kJGf-yA9EU334p

O "Końcu Wieczności":
https://www.youtube.com/watch?v=OoNyRN3vC04
I Fundacji:
https://www.youtube.com/watch?v=ZvwVF6RjCUQ

Przypomnienie filmu "Bicentennial Man":
https://www.youtube.com/watch?v=KT31FV9pzbU

PFFN o kolejny tomie Fundacji
https://www.facebook.com/PFFN.official/posts/pfbid0g296GMmYDK3ZCDiMPetjY7f4DPBrxQdiq1rMsvP8z9ANtby2dD6kVbcfDNF2pSCEl

Ale nie wspomnieli o tyn, jak bardzo inspirował ten tom SW ;).